سوال «بهترین صرافی ارز دیجیتال کدام است» یک جواب ندارد، چون آدمی که ماهی یک بار صد دلار تتر می خرد و آدمی که روزانه در بازار آلت کوین معامله می کند دو مسئله کاملا متفاوت دارند. چیزی که می شود درباره اش قاطع بود این است: کدام صرافی در کدام معیار بهتر عمل کرده و هر انتخاب چه هزینه ای دارد. جدول بالا همین را نشان می دهد و بقیه این صفحه توضیح می دهد پشت آن عددها چه چیزی است.
چرا این فهرست با بقیه فهرست ها یکی نیست
یک کار ساده بکنید. عبارت «بهترین صرافی ارز دیجیتال» را در گوگل بزنید و روی هر نتیجه نگاه کنید ببینید صاحب آن دامنه کیست. در صفحه اول نتایج، چند مورد از فهرست های «بهترین صرافی» را خود صرافی ها منتشر کرده اند. یکی از آنها در فهرست خودش، خودش را نفر اول گذاشته است.
این لزوما به معنی دروغ گفتن نیست. یک صرافی حق دارد بگوید چرا خودش خوب است. اما فهرستی که نویسنده اش یکی از گزینه های همان فهرست است، دیگر رتبه بندی نیست، معرفی است. تفاوتش را وقتی می بینید که دنبال نقطه ضعف بگردید: در آن صفحه ها بخش «معایب» یا وجود ندارد یا چیزهایی مثل «رابط کاربری برای تازه کارها کمی شلوغ است» در آن نوشته شده.
موضع ما هم بی طرف مطلق نیست و بهتر است خودمان بگوییم کجاها. ما رنکش را می سازیم و می خواهیم این صفحه خوانده شود. اما دو چیز را می توانید همین حالا راستی آزمایی کنید: هیچ لینکی در این صفحه پارامتر ارجاع یا کد معرف ندارد، پس اگر از اینجا در صرافی ثبت نام کنید چیزی به ما نمی رسد. و برای هر ده گزینه، هم مزیت نوشته ایم و هم عیب. گزینه ای که فقط مزیت داشته باشد در این سایت منتشر نمی شود.
آنچه نمی توانیم ادعا کنیم هم همین جا بنویسیم: ما هر ده صرافی را با پول واقعی و در حجم بالا تست نکرده ایم. بخشی از امتیازها بر پایه سنجش مستقیم است و بخشی بر پایه اطلاعات عمومی، مستندات خود سرویس و گزارش های کاربران. جایی که سنجش مستقیم نداشته ایم، امتیاز محتاط تر داده شده.
ده صرافی، و دلیل اینکه هر کدام همان جا ایستاده اند
عدد کنار هر اسم از پنج معیار ساخته شده، ولی عدد به تنهایی نمی گوید چرا. خلاصه قضاوت ما درباره هر ده گزینه، از بالا به پایین جدول:
والکس با ۹۲. صدر جدول را به خاطر پایداری و کارنامه بدون حادثه امنیتی گرفت، نه به خاطر قیمت. کارمزد پایه اش برای کاربر عادی از نوبیتکس بیشتر است و پله های تخفیفش عملا برای حجم های بالا نوشته شده. اگر معامله گر نیمه فعالی هستید ارزشش را دارد. اگر ماهی یک بار تتر می خرید، دارید بابت امکاناتی پول می دهید که استفاده نمی کنید.
آبان تتر با ۸۹. کوتاه ترین مسیر ریال به تتر در این فهرست، با پشتیبانی ای که در گزارش ها مثبت ارزیابی شده. ایراد ساختاری اش همان چیزی است که ساده اش کرده: در مدل خرید آسان، هزینه شما در قیمت پنهان می شود نه در کارمزد اعلامی. قبل از هر خرید، نرخش را با دفتر سفارش یک صرافی بزرگ مقایسه کنید.
بیت پین با ۸۷. اگر توکنی می خواهید که صرافی های بزرگ لیست نکرده اند، یکی از معدود گزینه های داخلی است و تا امروز توقف برداشت طولانی در کارنامه اش نیست. در عوض روی همان توکن های کوچک، عمق بازار پایین است و هزینه واقعی شما را اسپرد تعیین می کند نه کارمزد.
رمزینکس با ۸۵. ارزان ترین بازار تتری این فهرست، اما با یک شرط: باید سفارش گذار باشید و با سفارش محدود کار کنید. کاربری که با سفارش بازار خرید می کند، این مزیت را روی کاغذ می بیند و در فاکتور نمی بیند.
سرمایکس با ۸۳. از ۱۳۹۶ با نام پیشین ارزجو فعال بوده و در بازاری که پلتفرم ها زود می آیند و می روند، این سابقه امتیاز کمی نیست. جدول کارمزد نه طبقه ای اش اما برای حجم های بالا طراحی شده و کاربر عادی در پله های اول می ماند. آمار کاربرانش خوداظهاری است و ما تاییدش نمی کنیم.
نوبیتکس با ۸۰. بزرگ ترین بازار داخلی و بهترین نقدشوندگی، که در امتیاز کلی ششم شده.
بیت برگ با ۸۰. کارش را انجام می دهد و پرونده بدی ندارد، اما چیزی هم ندارد که به خاطرش صرافی فعلی تان را عوض کنید. حجم و عمق بازارش مستقل منتشر نمی شود و بازخورد کاربری کم است، یعنی اگر مشکلی باشد دیرتر عمومی می شود.
اکسیر با ۷۸. نقطه شروع کارمزدش بالاتر از رقباست و همین امتیازش را پایین آورد. برای معامله گر پرحجمی که به پله های پایین جدول می رسد قابل دفاع است، برای کاربر عادی یعنی بابت همان خدمت بیشتر می پردازید.
ارزپایا با ۷۵. در این فهرست هست چون کار می کند و پرونده منفی شناخته شده ای ندارد، نه چون دلیلی برای ترجیح دادنش پیدا کردیم. حجم و عمق بازارش پایین است. اگر گزینه بالاتر این جدول در دسترستان است، سراغ آن بروید.
اوکی اکسچنج با ۷۰. ته جدول، و دلیلش اتهام نیست بلکه نبود داده است. حجم معاملات و داده عملکردش منتشر نمی شود و بازخورد کاربری آنقدر کم است که نمی شود قضاوت دقیق تری کرد. در بازار رمزارز، نبود اطلاعات قابل راستی آزمایی خودش یک هزینه است.
«صرافی مجاز» یعنی چه، و چه چیزی مجوز حساب نمی شود
پرتکرارترین سوال بعد از «بهترین کدام است» این است: کدام صرافی مجوز دارد. جواب کوتاه ناخوشایند است. تا امروز چیزی به اسم فهرست رسمی و منتشرشده صرافی های دارای مجوز نهایی بانک مرکزی وجود ندارد که بشود اسم یک صرافی را در آن جستجو کرد.
ماجرا از این قرار است. قانون بانک مرکزی مصوب ۱۴۰۲ صدور مجوز و نظارت بر کسب و کارهای رمزارزی را در اختیار بانک مرکزی گذاشت. بانک مرکزی در خرداد ۱۴۰۴ رسما اعلام کرد تنها مرجع صدور مجوز در این بازار خودش است، و در همان دوره تعدادی از کسب و کارهای رمزارزی را در قالب تایید موقت و مشروط پذیرفت تا درگاه پرداختشان دوباره وصل شود. دستورالعمل کارگزاری رمزارز هم مهر ۱۴۰۴ تصویب شد. تایید موقت برای وصل شدن درگاه، همان مجوز نهایی نیست.
پس این چیزها را با مجوز اشتباه نگیرید:
- نماد اعتماد الکترونیکی. نشان می دهد یک فروشگاه اینترنتی هویت ثبت شده دارد. درباره امنیت کیف پول یا توان مالی صرافی چیزی نمی گوید.
- داشتن درگاه پرداخت بانکی. یعنی یک شرکت پرداخت پذیرفته با آن کار کند، نه اینکه بانک مرکزی صلاحیت صرافی را تایید کرده.
- عضویت در انجمن یا اتحادیه صنفی. عضویت است، نه رگولاتوری.
- «مورد تایید پلیس فتا». پلیس فتا مرجع صدور مجوز صرافی نیست. این عبارت را در تبلیغات زیاد می بینید و پشتش سند مشخصی نیست.
اگر می خواهید عمیق تر بخوانید، نقشه نهادهای ناظر بازار رمزارز در ایران نشان می دهد چند نهاد جدا در این حوزه دخیل اند و هیچ کدام به تنهایی «مجوز صرافی» نمی دهند.
نتیجه عملی برای شما: از یک صرافی نپرسید «مجوز داری؟»، چون جواب همیشه بله است. بپرسید «شماره ثبت شرکت و نشانی دفتر را بگو» و بعد آن شماره را استعلام کنید. یک شرکت ثبت شده با هویت مشخص، قابل شکایت است. یک برند بدون شخصیت حقوقی معلوم، نیست. این تفاوت روزی که پولتان گیر کند خودش را نشان می دهد.
امنیت را با شعار نسنجید، با واکنش بعد از حادثه بسنجید
هر صرافی ایرانی روی صفحه اولش نوشته امن ترین. این جمله هیچ اطلاعاتی ندارد. چیزی که اطلاعات دارد سه سوال است و هر سه را می شود از بیرون سنجید:
- چه سهمی از دارایی کاربران در کیف پول سرد نگهداری می شود و آیا صرافی این عدد را جایی نوشته است؟
- در آخرین اختلال یا حادثه، چند ساعت طول کشید تا اطلاع رسانی کند و آیا خودش گفت یا کاربران فهمیدند؟
- صندوق جبران خسارتی که اعلام کرده، تا حالا واقعا پرداختی داشته یا فقط یک بند در صفحه «درباره ما» است؟
در امتیاز امنیت این جدول، سابقه شفافیت را از سابقه نفوذ جدا حساب کرده ایم. صرافی ای که هک شده اما شفاف گزارش داده و جبران کرده، از صرافی ای که هرگز حادثه اعلام نکرده لزوما بدتر نیست. دومی ممکن است فقط هنوز نوبتش نرسیده باشد.
هزینه واقعی خرید، نه کارمزدی که تبلیغ می شود
نرخ اعلامی صرافی های بزرگ ایرانی تقریبا همه در یک بازه باریک است و با بالا رفتن حجم معامله پلکانی پایین می آید. تفاوت این نرخ ها آنقدر کم است که تصمیم شما را نباید تعیین کند. هزینه واقعی چهار تکه دارد و فقط تکه اولش روی صفحه کارمزد نوشته شده:
- کارمزد معامله. درصدی که تبلیغ می شود. کمترین سهم از هزینه شما.
- اسپرد. فاصله بهترین قیمت خرید و بهترین قیمت فروش در همان لحظه. روی تتر و بیت کوین ناچیز است. روی یک آلت کوین کم عمق، گاهی چند برابر کل کارمزد.
- کارمزد شبکه هنگام برداشت. ثابت است و به مبلغ ربطی ندارد، پس برای برداشت های کوچک درصد سنگینی می شود. برداشت ده دلار تتر روی شبکه گران، بخش قابل توجهی از خودش را می خورد.
- هزینه زمان در تسویه ریالی. اگر برداشت ریالی شما دو روز عقب بیفتد و قیمت در آن دو روز حرکت کند، آن اختلاف هم هزینه است حتی اگر در هیچ فاکتوری ننویسند.
روش سنجیدنش ساده است و ده دقیقه وقت می برد. یک سفارش کوچک بازار ثبت کنید و بلافاصله در جهت مخالف بفروشید. مبلغی که کم شده هزینه واقعی همان صرافی روی همان جفت ارز است. این کار را روی دو صرافی و روی همان رمزارزی که واقعا می خرید انجام دهید. عددی که در می آید از هر جدول کارمزدی دقیق تر است، چون شرایط خودتان را می سنجد نه شرایط تبلیغاتی را.
یک هشدار: این تست را روی رمزارز کم حجم انجام ندهید مگر اینکه بخواهید دقیقا همان را بخرید. در بازار کم عمق، خود سفارش شما قیمت را جابجا می کند و نتیجه گمراه کننده در می آید.
واریز و برداشت ریالی، جایی که بیشتر شکایت ها از آنجاست
در گزارش های کاربران، عمده نارضایتی نه به کارمزد برمی گردد نه به رابط کاربری. به تسویه ریالی برمی گردد و دلیلش هم بیرون از صرافی است.
برداشت ریالی از مسیر پایا انجام می شود که سیکل زمانی و ساعت کاری بانکی دارد و در تعطیلات اجرا نمی شود. یعنی درخواست پنجشنبه بعدازظهر شما احتمالا شنبه می نشیند. اگر شماره شبای مقصد به نام خود شما نباشد، درخواست رد می شود و این قاعده استثنا ندارد. حساب مشترک، حساب همسر و حساب شرکت هم مشمول همین رد شدن اند.
چیزی که کمتر گفته می شود: سقف برداشت ریالی روزانه به سطح احراز هویت شما بسته است، نه به موجودی. کاربری که سطح پایین دارد ممکن است پول را ببیند و نتواند یکجا بیرون بکشد. اگر قرار است مبلغ بزرگی جابجا کنید، سطح احراز هویت را قبل از واریز بالا ببرید نه بعد از آن.
برای شبکه رمزارز هم یک قاعده هست که رعایت نکردنش گران تمام می شود. قبل از برداشت، شبکه مقصد را با شبکه ای که کیف پول مقصد پشتیبانی می کند تطبیق دهید و اول یک مبلغ کوچک آزمایشی بفرستید. انتقال روی شبکه اشتباه در بیشتر موارد قابل بازگشت نیست و پیگیری اش هفته ها طول می کشد. اگر جایی برای نگهداری دارایی می خواهید، رتبه بندی کیف پول های دیجیتال بحث جداگانه ای است و صرافی جواب آن سوال نیست.
احراز هویت چقدر طول می کشد و چه چیزی عقبش می اندازد
تجربه ها متناقض است و همین متناقض بودن خودش یک داده است. بخشی از کاربران احراز هویت را در چند ساعت تمام کرده اند، بخشی دیگر روزها منتظر تایید کارت بانکی مانده اند. الگویی که در گزارش ها تکرار می شود این است که درخواست های ثبت شده در روزهای پرنوسان دیرتر بررسی می شوند، چون حجم ثبت نام بالا می رود و صف بررسی طولانی می شود.
سه چیز بیشترین تاخیر را می سازد و هر سه از سمت شماست: عکس سلفی با متن دست نویسی که خوانا نیست، کارت بانکی که به نام خودتان نیست، و اطلاعات هویتی که با ثبت احوال یک حرف اختلاف دارد. اگر عجله دارید، روز آرام بازار را انتخاب کنید و مدارک را یک بار با دقت بفرستید. ارسال دوباره، شما را ته صف می برد نه سر صف.
صرافی ایرانی یا صرافی خارجی
این سوال جواب کلی ندارد، ولی معامله ای که در آن می کنید روشن است.
صرافی ایرانی به ریال وصل است. با کارت بانکی خودتان شارژ می کنید، پشتیبانی فارسی دارد و اگر کارتان گیر کند طرف مقابلتان یک شرکت ثبت شده در ایران است که می شود از آن شکایت کرد. در عوض عمق بازار محدود است، تعداد رمزارزها کمتر است و برای ابزارهای پیشرفته تر جایی نیست.
صرافی خارجی عمق و تنوع دارد، اما ریسکش از جنس دیگری است و باید صریح گفته شود: بیشتر صرافی های بزرگ بین المللی ارائه خدمات به کاربران ایران را در شرایط استفاده خود منع کرده اند. کاربر ایرانی معمولا با تغییر محل اتصال و گاهی با اطلاعات هویتی غیرواقعی ثبت نام می کند و آن حساب هر لحظه قابل مسدود شدن است. حساب مسدود شده در یک صرافی خارجی، مرجع رسیدگی داخلی ندارد. گزارش هایی از مسدود شدن دارایی کاربران ایرانی در پلتفرم های خارجی بارها منتشر شده است.
حرف ما این است: تا وقتی مسئله شما تبدیل ریال به رمزارز و برعکس است، صرافی ایرانی گزینه معقول تری است چون ریسکش قابل پیش بینی است. اگر به بازارهایی نیاز دارید که داخل وجود ندارد، بدانید دارید ریسک مسدودی حساب را می خرید و مبلغی که آنجا نگه می دارید باید همان قدر باشد که از دست دادنش شما را زمین نزند. این صفحه درباره صرافی های خارجی رتبه بندی نمی دهد، چون نمی توانیم چیزی را بسنجیم که دسترسی رسمی به آن نداریم.
کدام گزینه برای کدام آدم
صدر جدول جواب همه نیست. پنج حالت پرتکرار:
تازه شروع کرده اید و ماهی یک بار خرید می کنید. سراغ صرافی ای بروید که رابط ساده و پشتیبانی پاسخگو دارد. تفاوت چند صدم درصد کارمزد روی مبلغ کوچک شما عملا صفر است، اما یک تیکت بی جواب می تواند یک هفته وقتتان را بگیرد. در این جدول والکس بالاترین نمره پشتیبانی را دارد.
فقط تتر می خرید و می فروشید. اینجا اسپرد و سرعت تسویه تعیین کننده است، نه تعداد رمزارزها. آبان تتر از همین زاویه نمره بالایی گرفته.
حجم معاملاتتان بالاست. پله های کارمزد و عمق دفتر سفارش برایتان معنی پیدا می کند. بازار بزرگ تر اسپرد کمتری دارد و نوبیتکس با فاصله بزرگ ترین حجم داخلی را دارد، هرچند در امتیاز کلی این جدول ششم شده. دلیل این فاصله را در صفحه خودش نوشته ایم.
دنبال آلت کوین های کمتر شناخته شده اید. اول عمق بازار همان رمزارز را در همان صرافی ببینید، بعد ثبت نام کنید. فهرست بلند رمزارزها به معنی بازار فعال نیست. خیلی وقت ها اسم هست و خریدار نیست.
مبلغ قابل توجهی دارید و قصد نگهداری بلندمدت. هیچ کدام از این ده گزینه جواب سوال شما نیستند. سراغ کیف پول غیرحضانتی بروید.
در ده دقیقه خودتان یک صرافی را بسنجید
لازم نیست به هیچ رتبه بندی ای، از جمله همین یکی، اعتماد کور کنید. این چهار کار را قبل از واریز مبلغ جدی انجام دهید:
- یک تیکت بفرستید قبل از اینکه پول بگذارید. یک سوال واقعی بپرسید و ساعت بزنید. پشتیبانی که قبل از پول گرفتن کند است، بعدش کندتر می شود.
- کوچک واریز کنید و همان را برداشت کنید. چرخه کامل واریز، خرید، فروش و برداشت را با مبلغ کم یک بار ببندید. تا وقتی یک برداشت موفق ندیده اید، مبلغ بزرگ نگذارید.
- دفتر سفارش همان رمزارزی که می خواهید را نگاه کنید. فاصله بهترین خرید و بهترین فروش را ببینید و حجم پشت هر قیمت را بشمارید. این عدد به شما می گوید بازار واقعی است یا ویترین.
- دنبال هویت حقوقی بگردید. نام شرکت، شماره ثبت و نشانی دفتر باید در سایت پیدا شود. اگر پیدا نشد، همین یک مورد کافی است.
این رتبه بندی برای چه کسی نیست
اگر قصدتان نگهداری بلندمدت مبلغ قابل توجه است، هیچ کدام از این صرافی ها گزینه درستی نیستند و ما هم چنین توصیه ای نمی کنیم. صرافی ابزار تبدیل است، انبار نیست. دارایی ای که در صرافی است، کلیدش دست شما نیست.
دنبال معاملات اهرم دار و بازار مشتقات هم که باشید، عمق بازار داخلی جوابگو نیست و این صفحه کمکی به شما نمی کند. و اگر سوالتان این است که چه رمزارزی بخرید، این صفحه جواب آن نیست. اینجا فقط درباره جایی که خرید می کنید حرف می زنیم، نه درباره چیزی که می خرید.
آخرین بازبینی این صفحه: شهریور ۱۴۰۵. کارمزدها، سطوح احراز هویت و سقف برداشت در این بازار زیاد عوض می شود، پس عدد نهایی را روی صفحه رسمی خود صرافی ببینید و اگر جایی از این صفحه با واقعیت امروز نخواند، به ما بگویید تا بازبینی کنیم.